Wat waren belangrijke ontwikkelingen in 2018?


Droogte en wateroverlast als grote uitdaging voor waterbeheer in ons gebied

In 2018 hebben we in al haar verschijningsvormen gezien dat klimaatextremen toe nemen. In januari was het extreem nat. In maart werd er nog geschaatst op natuurijs en vooral de uitzonderlijke droogte staat iedereen nog helder voor de geest. Maar tijdens de droogte was er in juli in Losser ook plaatselijk wateroverlast door extreme regenval. 2018 gaat echter de boeken in als het jaar van de droogte. De natuur snakte naar het nodige water, de opbrengst van landbouwgewassen was veel lager en schepen konden door de lage waterstand in rivieren en kanalen minder vracht vervoeren. Het jaar 2018 heeft Nederland opnieuw doen beseffen, wat het belang voor ecologie en economie is van voldoende en schoon water. De droogte heeft geresulteerd in aandacht voor ‘watersparen’ en is een bevestiging van ons adagium ‘droogte en wateroverlast’ als grote uitdaging voor het waterbeheer in ons beheergebied.

Interbestuurlijk Programma

Een wezenlijk overkoepelend programma daarin is het Interbestuurlijke programma (IBP). Het IBP is begin 2018 door alle overheden ondertekend. Eén van de speerpunten in het IBP is de inzet van het Rijk en de decentrale overheden om de overgang naar een energieneutraal, circulair en klimaatbestendig Nederland te versnellen. Het ontwerp Klimaatakkoord dat eind 2018 door het Kabinet is gepresenteerd is hiervan een uitwerking. De visie van minister Schouten van Landbouw dat Nederland de omslag moet maken naar Kringlooplandbouw is een andere uitwerking van het IBP.

Deze thema’s werken direct door in het werk van Vechtstromen. Zo zijn wij samen met provincies en gemeenten in 2018 gestart met het proces om te komen tot Regionale Energie Strategieën in Twente en Drenthe in het kader van het ontwerp Klimaatakkoord. Ook werkten we verder in programma’s als zoetwatervoorziening Oost Nederland (ZON) en Deltaplan Agrarische Waterbeheer (DAW) en de voorbereiding van een omgevingsagenda Oost Nederland. In 2018 zijn we aangehaakt bij het initiatief Mineral Valley Twente om met bedrijfsleven, andere overheden en kennisinstellingen te werken aan projecten voor een goede bodemstructuur en voldoende schoon water voor natuur en landbouw.

Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie: voorbereiden stresstesten

De werkzaamheden in het kader van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) om in 2050 ons land klimaat robuust in te richten kan ook gezien worden als een uitvloeisel van het IBP. Een klimaat robuust Nederland wordt nagestreefd langs zeven vastgelegde ambities. 2018 stond in het teken van de eerste ambitie van het DPRA; de stresstesten. Het in beeld brengen van knelpunten die zich in de (openbare) ruimte voor kunnen doen, als gevolg van de klimaatveranderingen. Daarbij gaat het niet alleen om knelpunten als gevolg van teveel neerslag, maar ook als gevolg van droogte, van hitte of van overstromingen. De uitvoering van de stresstesten door gemeenten en waterschappen vindt plaats in de bestaande samenwerkingsverbanden Twents Waternet en Noordelijke Vechtstromen.

Economische groei

De groei van de economie heeft zich doorgezet en Nederland is de crisis te boven. De werkeloosheid zit weer op het niveau van voor de crisis en consumenten hebben weer vertrouwen in de economie. Dit is vooral te merken in de bouw. Aannemers zitten goed in het werk, maar gekwalificeerd personeel is moeilijk te vinden. De prijzen van materiaal en inhuur van personeel zijn daarom in 2018 fors gestegen. Ook Vechtstromen ondervindt de gevolgen van de economische groei. Aanbestedingen om projecten te realiseren vallen hoger uit dan een aantal jaar geleden en steeds minder partijen bieden aan.

Assetmanagement

Door de lage waterstanden in de zomer kwamen kunstwerken bloot te liggen. Hierdoor ontstond schade aan kunstwerken en kwam achterstallig onderhoud, letterlijk ‘boven water’. De renovatie van de stuw de Haandrik bij Gramsbergen springt daarbij het meest in het oog. Vechtstromen probeert met de invoering van assetmanagement nog meer grip te krijgen op beheer en onderhoud van kunstwerken en installaties. We willen minder afhankelijk worden van de grillen van de markt en tijdig in beeld hebben wat de onderhoudstoestand van onze assets (bedrijfsmiddelen) is om de benodigde werkzaamheden uit te kunnen voeren.

Beheer op orde houden

In de eerste jaren na de fusie kwam naar voren dat er een achterstand is in het beheer en onderhoud van onze kunstwerken (stuwen en bruggen) en assets (zuiveringen, gemalen en persleidingen). In 2018 is daarom een programma opgezet om deze achterstanden goed in beeld te krijgen en te vertalen in een uitvoeringsprogramma. Daarnaast hebben wij ons vorig jaar ingezet om risico’s met betrekking tot de veiligheid en de kwaliteit van de beheervoorzieningen zo veel mogelijk te beperken. Wij hebben belangrijke stappen gezet met maatregelen rondom bijvoorbeeld de biogasveiligheid, de persleidingen en de elektro- en procesautomatisering (E&PA). De doorvertaling naar maatregelen en kosten is de afgelopen jaren voor de meest urgente situaties adequaat opgepakt, maar er ligt nog steeds een grote opgave.

Kaderrichtlijn Water: verbeteren waterkwaliteit

De Kaderrichtlijn Water is een Europese richtlijn die voorschrijft dat de waterkwaliteit van de Europese wateren vanaf 2027 aan bepaalde eisen moet voldoen. De analyse die gedaan is in het kader van de Kaderrichtlijn Water en de Delta-aanpak Waterkwaliteit en Zoetwater, heeft een overzicht van bronnen van probleemstoffen en andere belastingen van de waterkwaliteit in beeld gebracht. Ook is onderzocht wat de belangrijkste ‘sleutelfactoren’ zijn voor wat betreft hydrologie, inrichting en beheer om de doelen van de Kaderrichtlijn Water te realiseren.

Voor de wateren die nog heringericht moeten worden is een verkenning uitgevoerd om meer inzicht te krijgen in de eventuele complexiteit van de inrichtingsopgave en de planning van maatregelen die voor 2027 moeten zijn uitgevoerd. Deze informatie biedt een goede basis om verder invulling te geven aan de maatregelen die nodig zijn om de waterkwaliteit te verbeteren. Net als de maatregelen voortkomend uit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie, zullen deze maatregelen een groot beslag leggen op de tijd en (investerings)middelen van het waterschap in de komende jaren.

De aanpak van microverontreinigingen, en dan vooral de medicijnresten heeft in 2018 veel aandacht gekregen. In samenwerking met andere waterschappen, het Rijk, kennisinstellingen en het bedrijfsleven oriënteren wij ons op de aanpak. Voorlichtingscampagnes, onder andere samen met Vitens, moeten burgers bewust maken van de problemen en wat ze er zelf aan kunnen doen.

Ontwikkelingen in wet- en regelgeving

Als organisatie hebben we te maken met veranderingen in wet- en regelgeving waar we ons continue op moeten aanpassen. De invoering van de Omgevingswet is daarin wel de grootste verandering, die tevens impact heeft op hoe we ons werk organiseren. Een houding van nee, tenzij moet opschuiven naar ja, mits. De invoering van de wetgeving heeft dan ook nogal wat voeten in aarde voor de organisatie en de manier van besturen. De voorbereiding om het invoeren van de Omgevingswet soepel te laten verlopen is daarom vorig jaar intensief opgepakt.

Technologische ontwikkelingen

Daarnaast zien we technologische veranderingen in de maatschappij en onze omgeving. Als organisatie worden we steeds meer afhankelijk van technieken en technologische ontwikkelingen. Dit vereist investeringen in continuïteit en veiligheid. Ook stelt onze omgeving steeds hogere eisen aan (digitale) dienstverlening, waardoor nieuwe normen ontstaan. In 2018 is daarom de Digitale Visie en Digitale Ambitie van Vechtstromen bekrachtigd. Wij onderkennen drie ambitieniveaus:

  1. Verbonden Vechtstromen: Het waterschap staat in verbinding met de omgeving aan de hand van de ambitie ‘Interactief’.
  2. Intelligent Vechtstromen: Het waterschap voert de kerntaken slimmer uit door een data gedreven organisatie te zijn aan de hand van de ambitie ‘Adaptief’.
  3. Modern Vechtstromen: Het waterschap kenmerkt zich door digitaal meesterschap; aan de hand van de ambitie ‘Digitaal allemaal’ is digitaal werken de norm binnen onze organisatie. In het voorjaar van 2019 leidt de digitale visie zo tot een meerjarige veranderagenda met een reikwijdte
  4. van telkens één jaar. Zo kunnen wij inspelen op de hoge snelheid, waarmee digitale veranderingen plaatsvinden.

Personele ontwikkelingen

In 2018 hebben we ons gericht op een toekomstbestendig personeelsbestand voor onze organisatie. Om de opgaven van Vechtstromen te kunnen realiseren, geen onnodige risico’s te lopen en ook voor de toekomst weerbaar en wendbaar te zijn voor ontwikkelingen die ons raken is ons personeelsbestand aangepast op de volgende onderdelen:

  • de flexibele schil was onnodig groot in relatie tot de vaste kern van de organisatie;
  • in het primaire proces en op belangrijke projecten waren we te afhankelijk van externe inhuur;
  • de leeftijdsopbouw in de organisatie is niet in balans. We willen verjongen;
  • permanente ontwikkeling van de medewerkers zodat zij duurzaam inzetbaar zijn binnen onze organisatie.

Op deze onderdelen zijn in 2018 in de organisatie diverse aanpassingen gedaan. Medewerkers die al voor lange tijd werden ingehuurd hebben een vast dienstverband gekregen. We hebben meer ruimte gecreëerd om op cruciale plekken in de organisatie nieuwe medewerkers aan te trekken en we zijn gestart met een eigen traineeprogramma (12 fte) voor de duur van 2 jaar. Door deze aanpassingen beschikken we over een solide organisatie waarmee we toekomst bestendig zijn.

Daarnaast is in 2018 een nieuwe cao afgesloten. De onderhandelingen over deze nieuwe cao zijn stroef verlopen en onze medewerkers hebben lang moeten wachten op een cao die past bij de huidige tijd. In de zomer van 2018 is de nieuwe cao afgesloten met een looptijd tot 1 januari 2020. Vanaf dat moment gaat de nieuwe WNRA (wet normalisering rechtspositie ambtenaren) in.

Netcentrisch werken en Informatiecentrum Water

In de loop van 2018 is de calamiteitenorganisatie netcentrisch werken gaan werken. Dit komt tegemoet aan een breed gedeelde behoefte om sneller en beter informatie te delen in geval van een calamiteit of crisis. Door netcentrisch te werken, gaat iedereen die betrokken is bij de bestrijding van een calamiteit voortdurend uit van hetzelfde situatiebeeld. Hierdoor kunnen de verschillende betrokken teams en organisaties sneller en doelgerichter besluiten nemen in het geval van een calamiteit. Daarnaast is er een Informatiecentrum Water (ICW) opgericht, dat als taak heeft om dagelijks een actueel beeld te hebben op het watersysteem. Het ICW helpt ons sneller te anticiperen op calamiteiten die zich (mogelijk) kunnen voordoen.

Waterschapsverkiezingen

Tot slot; de tweede helft van 2018 heeft in het teken gestaan van de voorbereidingen op de waterschapsverkiezingen. We zien dat het vertrouwen van mensen in politiek en instituties af neemt, waardoor de afstand tussen inwoners en bestuur groter wordt. Daar tegenover staat dat maatschappelijke opgaven veelal zo groot zijn dat ze niet door één organisatie kunnen worden opgelost. Dit vraagt een andere houding van overheden, en steeds meer samenwerking met organisaties en inwoners die het betreft.

Binnen Vechtstormen zijn we al enige tijd bezig met dit vraagstuk. Dat doen we langs drie lijnen:

  • Diversiteit: Versterken democratische legitimatie, elke inwoner voelt zich vertegenwoordigd, goed
  • in verbinding staan met onze omgeving, zicht hebben op de leefwereld en belangen van de brede diversiteit aan inwoners in ons gebied.
  • Stellingnemen: Zichtbaarheid van het waterschap versterken. Zichtbaar maken wat er te kiezen valt, continu en dus ook buiten verkiezingstijd om.
  • Werkwijze: Realiseren van juiste randvoorwaarden die de doelen van diversiteit en positionering ondersteunen.

Ontwikkelingen financiën

Ter voorbereiding op de nieuwe bestuursperiode is een overdrachtsdocument opgesteld. Om de opgaven en ambities te realiseren zijn financiële middelen nodig. In de afgelopen bestuursperiode gold als uitgangspunt een financieel beleid met een aanvaardbaar evenwicht tussen de inhoudelijke taken en de belastingdruk. In het overdrachtsdocument is de financiële doorwerking van het huidig beleid aangegeven, alsmede hoe voor Vechtstromen een meer duurzaam financieel beleid kan worden gerealiseerd en welke financiële afwegingen daarbij door een nieuw bestuur kunnen worden gemaakt.

Het jaarresultaat over 2018 bedraagt € 4,067 miljoen positief. Het resultaat is vooral ontstaan door incidentele afwijkingen, maar het is een jaarlijks terugkerend beeld dat een voordelig resultaat van enkele procenten van de begrote lasten wordt behaald. Conform het bestaande beleid wordt voorgesteld om het resultaat toe te voegen aan de bestemmingsreserves tariefegalisatie.