Meest gestelde vragen botulisme


Wat is botulisme?

Botulisme wordt veroorzaakt door de bacterie, Clostridium botulinum. Deze bacterie vormt het toxine botulinum. Dit is een neurotoxine: het tast het zenuwstelsel aan. De bacterie groeit alleen onder eiwitrijke omstandigheden met weinig of geen zuurstof. Er bestaan 7 typen van deze bacterie welke elk een iets ander toxine vormen. Dit wordt type A,B,C,D,E,F of G genoemd.

Is er verschil in risico tussen:

¨  stilstaand en stromend water

¨  diep en ondiep water

¨  gebaggerde en niet-gebaggerde vijvergrond diep en ondiep water?

Het toxine breekt in water snel af (uren tot enkele dagen). In dode dieren vindt echter een enorme toename plaats. In stromend water is het risico lager. De bacterie komt vooral in vuiler, zuurstofarm, eiwitrijk, zwak zuur, ondieper en warm water voor. Het kan als spore aanwezig zijn en bij ,voor de bacterie goede milieu-omstandigheden, tot “bloei” komen. Vaak is dit bij warm weer en watertemperaturen boven 20 graden. De inname van de sporen is ook gevaarlijk; de sporen kunnen in de darmen tot ontwikkeling komen. Gebaggerde wateren bevatten minder sporen en daarmee een   verminderd risico

Ziektebeeld?

Het is een ernstige ziekte. De bacterie veroorzaakt een voedselvergiftiging en dit kan voor de mens dodelijk zijn. Het blokkeert de werking tussen spieren en zenuwen.

Droge mond, slikproblemen, dubbelzien, buikklachten, ademhalingsproblemen en verlammingsverschijnselen. Opname door de mond is gevaarlijk voor mensen.

Door botulisme getroffen watervogels zijn traag, kunnen niet of maar kleine stukjes vliegen en kunnen moeilijk lopen. Ze zwemmen met gestrekte hals, laten de kop in het water hangen omdat de nekspieren verslapt zijn. De vogels liggen diep in het water en hebben afhangende vleugels. De besmette vogels zullen sterven.

Wat zijn risicogroepen?

De mens is vooral gevoelig voor de typen A,B, E en F. Type E is het meest gevaarlijk. Vissen en watervogels zijn erg gevoelig voor botulisme, paarden, runderen, honden, katten en de mens in mindere mate. Honden zijn voornamelijk gevoelig voor toxine C en runderen zijn net als de mens eveneens gevoelig voor type E. Bij watervogels komt voornamelijk type C voor. Bij vissen komt vooral type C en E voor.

Geschiedenis.

De bacterie is voor 1970 niet in Nederland aangetoond. Oorspronkelijk komt de bacterie uit Afrika. In Nederland werd botulisme in 1985 een meldingsplichtige ziekte. In 1987 werd een eerste geval van voedselgerelateerd botulisme gerapporteerd. Daarna werden er lange tijd geen gevallen van humaan botulisme gerapporteerd. Sinds 2000 zijn er 16 meldingen van botulisme verricht, waaronder een cluster van 7 personen in 2008. In 2000 waren er twee meldingen van botulisme (type B-toxine, geassocieerd met honing). Problemen ontstaan dus vooral door het eten van besmet voedsel (bijvoorbeeld vis of honing). Er zijn geen gevallen bekend welke gerelateerd zijn met waterrecreatie.

Wat moeten burgers doen indien ze zieke vogels waarnemen?

Botulisme verspreidt zich snel via besmette dode dieren. Belangrijk is de zieke of dode vogels niet met de handen aan te raken. Melden bij het waterschap: algemene nummer is altijd bereikbaar +31(0)882203333.

Kunnen burgers nog iets anders doen?

Raak de vogels niet zelf aan, ook niet met handschoenen. Geef dode watervogels nooit mee met de vuilnisman en begraaf ze ook niet. Het waterschap kan de dieren op de juiste manier verwijderen. Vermijd contact met het water. Laat ook uw huisdieren niet in contact komen met het water.  Mocht u gezondheidsklachten krijgen aarzel dan niet om naar uw huisarts te gaan. U kunt   klachten ook melden bij de GGD.

Wat doet WVS na melding?

Dode dieren moeten zo snel mogelijk verwijderd worden (vanwege gevaar en om snelle verdere verspreiding te voorkomen).  Dode dieren kunnen door het waterschap, ter identificatie van de bacterie en het type, worden opgestuurd naar Centraal Instituut voor Dierziekte Controle te Lelystad, (CIDC-Lelystad). Na evt. onderzoek van het type botulisme worden waarschuwingsborden en persberichten geplaatst. Verder zijn er   niet zo veel mogelijkheden. Eventueel beluchten en voor doorstroming zorgen. Vervuiling(riooloverstorten) dient voorkomen te worden en verder is het vooral wachten op lagere temperaturen.

Met wie zoekt WVS samenwerking hierbij?

Provincie, gemeente, regio, beheerders zwemwaterplassen, Centraal Instituut voor Dierziekte Controle Lelystad, GGD

Door welk beleid zet het waterschap zich in de situatie te verbeteren?

Botulisme komt van nature voor en is dus niet uit onze leefomgeving te verwijderen.

Het baggeren van vijvers en watergangen kan wel tot gevolg hebben dat het aantal gevallen verminderd doordat sporen (tijdelijk) verwijderd worden.

Botulisme en zwemwater

Indien botulisme E in officiële zwemplassen wordt aangetroffen adviseert het waterschap de provincie een zwemverbod uit te vaardigen. Voor niet zwemwater zal een algemeen plaatselijke verordening van kracht zijn.

Hoe is de relatie tussen vissterfte, botulisme, blauwalg e.d.?

Botulisme staat los van de andere zaken. Blauwalgenbloei kan vissterfte tot gevolge hebben.