Banisgemaal

Gepubliceerd op 3 mei 2021

In zowel het stedelijk als het landelijk gebied van midden Twente kwamen vroeger regelmatig overstromingen voor. De overstromingen in 1891, 1926 en 1946 in Almelo zijn daar getuige van. In de zuidelijke binnenstad stond het water in de huizen en straten van Almelo soms 1 meter hoog. Mede door de lage en vlakke ligging van het gebied rondom Almelo, waar diverse beken vanuit heel Twente samenkomen, was dit schering en inslag. In het buitengebied stond zelfs vrijwel jaarlijks landbouwgrond onder water.

Gemaal niet met pensioen

In 1959 werd het Banisgemaal gebouwd, als eerste verbetering van de afwatering. Het gemaal is vernoemd naar de heer J. Banis, oud-bestuurslid van het toenmalige waterschap De Regge. Door de inzet van het Banisgemaal hoefde niet meer al het water via de Weezebeek en Almelose Aa afgevoerd te worden, maar kon het met een capaciteit van 10.000 liter per seconde voor een groot deel worden ‘uitgemaald’ op het kanaal Almelo-Nordhorn. Omdat het Banisgemaal niet meer zo vaak gebruikt wordt zit er geen machinist meer op het gemaal. Maar het gemaal zelf is niet met pensioen. Bij extreem hoge afvoeren is het nog steeds af en toe in bedrijf en helpt het om de voeten in Almelo droog te houden. Dit trekt dan vaak veel belangstelling.

Doar géétn rikkepaol !

Met die opmerking werd geconstateerd dat er wat aan de hand was met de imposante Stork pomp in het Banisgemaal. Medewerkers hadden om toerbeurt dienst bij hoogwater als het gemaal in de jaren ’90 draaide. Soms vond een afrasteringpaal door de sterke stroming zijn weg door het rooster naar het gemaal. Dan maakte de sterke pomp korte metten met zo’n houten paal. Het gemaal zakte korte tijd terug in toeren, bonkte stevig, en “doar ging`t wear hén”. Je vertrouwde vanzelfsprekend op het mechaniek, want het Banisgemaal is oerdegelijk. Toch zijn we blij dat er veel technische vooruitgang is geboekt sinds het gemaal is gebouwd. Want met de moderne techniek kunnen we onze waterstromen nu veel beter en sneller leiden.

De bouwstijl van het Banisgemaal komt wat “Rietveld-achtig” over en suggereert door zijn strakke eenvoudige vormgeving een product te zijn van de bouwstijl in de wederopbouwperiode (1948-1965), maar heeft (helaas) geen monumentenstatus of vermelding als cultureel erfgoed.