Verkenning Optimalisatie Watersysteem Hammerflier


Het Hammerflier is een gebied in het noordoosten van Overijssel. In het gebied wordt gewoond, landbouw bedreven en heeft natuur een plekje gekregen. Ook wordt in het gebied drinkwater gewonnen door drinkwaterbedrijf Vitens (drinkwaterbedrijf).

Dinkwater

Waterschap Vechtstromen is indirect betrokken bij de drinkwaterwinning in het Hammerflier. Dit omdat we water aanvoeren naar het gebied en zo helpen de beschikbare hoeveelheid water aan te vullen voor de verschillende functies. Dit zijn onder andere wonen, landbouw, natuur en drinkwaterwinning.

Op dit moment is de drinkwaterwinning 1,6 miljoen m3 per jaar. Vitens heeft een vergunning van de provincie Overijssel om 5 miljoen m3 water per jaar op te pompen. Vitens, de provincie Overijssel, gemeenten Ommen en Twenterand en waterschap Vechtstromen onderzoeken momenteel samen of de bestaande winning in het Hammerflier uitgebreid kan worden op een maatschappelijk verantwoorde manier.

Onderzoek

Waterschap Vechtstromen is hierbij betrokken, omdat het waterschap water aanvoert uit Kanaal Almelo-De Haandrik naar de watergangen in het Hammerflier. Dit doen we om het grondwater dat Vitens oppompt zo goed mogelijk aan te vullen vanuit het oppervlaktewater. Op dit moment onderzoeken we of we dit systeem nog beter kunnen maken. Ons onderzoek heet: ‘Verkenning Optimalisatie Watersysteem Hammerflier’. Dit onderzoek biedt inzicht in het watersysteem van het gebied en geeft een advies over mogelijke maatregelen om dit te verbeteren. We voeren dit onderzoek uit in samenwerking met een afvaardiging van bewoners en gebruikers uit het gebied

Het resultaat van de Verkenning Optimalisatie Watersysteem Hammerflier is een advies over de mogelijk te treffen maatregelen tot optimalisatie van het watersysteem in het gebied.

Doel

Tijdens dit project onderzoeken we welke stand van het water in het oppervlaktewatersysteem (beken en sloten) zo goed mogelijk past bij de verschillende functies zoals de landbouw, woningen, natuur en het winnen van drinkwater. Hiermee willen we kijken hoe het waterschap deze waterpeilen zo nodig kan aanpassen en in beeld krijgen of er aanpassingen aan het watersysteem nodig en mogelijk zijn.

Resultaat

Deze verkenning leidt tot een advies over eventuele maatregelen die genomen kunnen worden om het watersysteem in het Hammerflier te optimaliseren. Ook geeft het inzicht in waar het landgebruik op basis van het watersysteem mogelijk een andere functie zou kunnen krijgen. Met de verkenning vergroten we ook het inzicht over hoe we als waterschap met het oppervlaktewatersysteem invloed uit kunnen oefenen op de hoogte van het grondwater in het Hammerflier.

Welk gebied onderzoeken we?

Tijdens dit project bekijken we het gebied dat beïnvloed wordt door het wateraanvoerstelsel in het Hammerflier, Dit gebied wordt weergegeven in de kaart onderzoeksgebied (deze kunt u hieronder openen en/of downloaden). Het water stroomt hier van oost naar west, beginnend bij de inlaat vanuit Kanaal Almelo-de Haandrik (oost) en eindigend bij de uitstroom in de rivier de Regge (west). De tussenliggende waterlopen maken onderdeel uit van het project. Uitzondering is natuurgebied De Bevert, dit gebied is recent heringericht en dient als natuurwatergang met zo min mogelijke externe inlaat.

Welke omstandigheden in het gebied nemen we mee?

In het project wordt uitgegaan van de huidige situatie in functies (wonen, landbouw, natuur en drinkwaterwinning) en het grondgebruik. Eventuele veranderingen hierin in de toekomst zijn nu nog onbekend, en kunnen dus nog niet worden meegenomen.
Voor de grootte van de drinkwaterwinning wordt rekening gehouden met de huidige winning (1,6 miljoen m3 per jaar), de maximale vergunning (5 miljoen m3 per jaar) en het stoppen met de winning. Verder houden we in dit project rekening met de extremen die te verwachten zijn bij toekomstige klimaatverandering.

Afbeelding onderzoeksgebied VOWH (jpg, 1.2 MB)

Contact

Heeft u vragen over het project? Neem dan contact op met projectleider Wieke Wisselink. Dit kan via 088 220 33 33.

Bart Oude Groote Beverborg

U kunt ook contact opnemen met projectleider Bart Oude Groote Beverborg. Dit kan via 088 220 33 33.

Project updates

Er zijn nog geen updates voor dit project.

Projectinformatie

De werkzaamheden

Het grootste deel van de werkzaamheden voert het waterschap uit in samenwerking met onderzoeksbureau TAUW.

Beschrijving van het gebied

Om de uitgangssituatie in het Hammerflier goed te begrijpen, wordt eerst een gebiedsbeschrijving gemaakt waarin verschillende aspecten aan bod komen:

  • De bodem
  • Het watersysteem (grond- en oppervlaktewatersituatie)
  • Cultuurhistorie
  • Landschappelijke ontwikkelingen
  • Functies in het gebied, zoals wonen, landbouw etc.
  • Ruimtelijk beleid op andere vlakken, zoals waterkwaliteit, natuur en klimaat

Actuele omstandigheden water

Met behulp van een technische grondwatermodel wordt in beeld gebracht wat de huidige grondwatersituatie is. Hieruit volgen de grondwaterstanden in een gemiddelde periode (zomer en winter), maar ook in extreme perioden (zoals een extreem droge zomer). Deze stap heet het Actueel Grond- en Oppervlaktewaterregime (AGOR (actueel grond- en oppervlaktewaterregiem)).

Optimale omstandigheden water

De verschillende functies in het Hammerflier (landbouw, natuur, bebouwing) vragen allemaal om een optimaal waterpeil. Deze worden bij deze stap in beeld gebracht. Grote verschillen in deze waterbehoefte kunnen zo overzichtelijk naast elkaar in beeld gebracht worden.

Het resultaat van deze analyse is een soort lappendeken aan optimale grondwaterstanden. Dit noemen we het Optimaal Grond- en Oppervlaktewaterregime (OGOR). De kans is groot dat hier conflicten in belangen naar voren komen, deze worden in de volgende stap verder bekeken. De OGOR is een objectieve beschouwing van de optimale grondwaterstand.

Gewenste omstandigheden water

De volgende stap is om de huidige situatie van het watersysteem (AGOR) en de meest optimale situatie (OGOR) per gebruiksfunctie naast elkaar te zetten. Hiermee wordt inzichtelijk waar het oppervlaktewaterpeil omhoog zou moeten en waar het omlaag zou kunnen. Deze vraag moet voor een aantal scenario’s bekeken worden, want zowel klimaatverandering als een eventuele uitbreiding van de waterwinning kunnen invloed hebben op de waterstanden. In deze stap van het proces wordt een overzicht gemaakt van de aanpassingen en worden hiervoor concrete maatregelen uitgewerkt. Deze stap heet het GGOR (gewenst grond- en oppervlaktewaterregiem) (Gewenst Grond- en Oppervlaktewaterregime).

Resultaat van het project

Het resultaat van de Verkenning Optimalisatie Watersysteem Hammerflier is inzicht in de mogelijkheden voor sturing met oppervlaktewater. Uit het project volgt een advies naar het waterschapsbestuur over de mogelijk te treffen maatregelen tot optimalisatie van het watersysteem. Waar mogelijk kan het waterschap zelf maatregelen treffen in het watersysteem om de aanwezige functies in het gebied beter te bedienen. Het advies wordt voorgelegd aan het bestuur van het waterschap en zij besluiten over het beschikbaar stellen van geld om de maatregelen uit te voeren. Daarnaast geeft het project advies op hoofdlijnen over mogelijke aanpassingen in grondgebruik.

Afwegingen en keuzes met betrekking tot eventuele wijziging van grondgebruik, functiebediening of functieverandering zijn onderdeel van de brede gebiedsaanpak onder regie van de provincie Overijssel.

Waarom deze werkzaamheden

Invloed van het waterschap op de grondwaterstand

In de winterperiode is er vaak veel neerslag. Vanwege de koude temperatuur is er tegelijkertijd weinig verdamping. Hierdoor staat het water in de grond (grondwater) vaak hoog. Als dit grondwater hoger staat dan het water in de sloten (oppervlaktewater) dan wordt het via deze sloten afgevoerd. Dit heet drainage. In de winterperiode wil het waterschap het grondwater zo snel mogelijk afvoeren. Door de stand van de sloten te verlagen zal dit grondwater sneller afgevoerd worden. Het regelen van de waterstand in de sloten gebeurt met stuwen.

Illustratie - Drainage

In de zomer zakt het grondwater, omdat het warmer is. Planten en bomen gebruiken dan water om te groeien. Het waterschap probeert in de zomer juist meer water in de bodem vast te houden, om verdroging tegen te gaan. De stuwen (die het water tegenhouden) worden dan hoger gezet. Zo blijft er meer water in de sloten. Als het grondwater lager is dan het water in de sloot, trekt het water vanuit de sloot juist de grond in. Dit heet infiltratie (het in de bodem brengen van water).

Illustratie - Infiltratie

Als het grondwater te ver zakt, kan ook een sloot helemaal droogvallen. Het waterschap kan dan extra water de sloot inlaten, bijvoorbeeld vanuit een kanaal zoals het Twentekanaal. Zo blijft de sloot ook in de zomerperiode met water gevuld. Dit extra water zorgt ervoor dat er ook in de zomer nog water in de grond kan zakken. In het Hammerflier wordt er water vanuit Kanaal Almelo-De Haandrik binnengelaten. Zo helpt het waterschap om effecten van droge zomers en het oppompen van grondwater te verminderen.

Samenwerking

Verkenning optimalisatie watersysteem Hammerflier als onderdeel van gebiedsproces

Naar aanleiding  van de drinkwateropgave is met de betrokken overheden besloten om in het Hammerflier een zogenaamd ‘gebiedsproces’ te starten. In een gebiedsproces gaan overheden, ondernemers, maatschappelijke organisaties en burgers met elkaar op zoek naar een aanpak om de opgaven zoals voor water, natuur, klimaat en/of stikstof in samenhang op te pakken. Per gebied wordt gekeken wat de mogelijkheden zijn. De provincie Overijssel neemt de regie in dit gebiedsproces.

Omdat waterschap Vechtstromen verantwoordelijk is voor het beheer van de hoofdwaterlopen, is het voor hen belangrijk om zo goed mogelijk in beeld te krijgen welke waterstanden het meest optimaal zijn voor de verschillende doeleinden van het gebied (zoals landbouw, natuur, woningbouw en drinkwaterwinning). Het waterschap heeft daarom besloten te onderzoeken of het mogelijk is om het hoofdwaterlopenstelsel te optimlaiseren, zodat ze nog beter bij deze doeleinden passen. Hierom voeren zij dit project uit, onder de naam ‘Verkenning optimalisatie watersysteem Hammerflier’.

We willen de verkenning uitvoeren in samenwerking met inwoners in de vorm van meerdere gebiedsbijeenkomsten. Nadere uitwerking en toelichting hierop volgt zo snel mogelijk

Planning

2024

  • Gebiedsbeschrijving
  • Bepalen huidige waterstanden in het gebied en optimalisatie waterstanden in het gebied
  • Bouwen hydrologische computermodellen
  • Toelichtig op proces tijdens gebiedsbijeenkomst 1 (januari 2025)

2025

  • Bouwen hydrologische computermodellen
  • Met computermodellen rekenen
  • In beeld brengen huidige situatie en optimale situatie
  • Mogelijke maatregelen bedenken om situatie te optimaliseren
  • Bedachte maatregelen laten zien en nieuwe ideeën ophalen bij klankbordgroep (december)

2026

  • Bedachte maatregelen doorrekenen in nieuwe rekenronde
  • Beste maatregelpakket samenstellen
  • Eindrapportage en afsluiting
  • Toelichting bewonersavond

Vervolg (datum nader te bepalen)

  • Uitvoeren eventuele maatregelen

Betrokken partijen

De rol van de betrokken partijen bij verkenning optimalisatie watersysteem Hammerflier.

Waterschap Vechtstromen

  • Projectleiding
  • Aanleveren inhoudelijke informatie
  • Organisator gebiedsbijeenkomsten
  • Beslissen over GGOR (gewenst grond- en oppervlaktewaterregiem)

ACSG

  • Bouwen grondwatermodel

Vitens (drinkwaterbedrijf)

  • Onderzoek uitbreiden drinkwaterwinning (parallel aan de verkenning watersysteem)

Natuur en landschapsorganisaties

  • Meedenken in de effecten op de natuur

Gemeenten Ommen en Twenterand

  • Meekijken
  • Bewonersbelangen behartigen

Provincie Overijssel

  • Regisseur breed gebiedsproces

Bewoners en ondernemers Hammerflier

  • Meedenken in huidige situatie
  • Meedenken in optimale situatie
  • Meedenken in gewenste situatie

Gebiedsgroep

  • Afvaardiging uit het gebied
  • Klankborden resultaten, ophalen 1e reactie voordat het hele gebied betrokken wordt