Maand van de geschiedenis - Toen Tubbergen leerde zuiveren

Wie nu het toilet doorspoelt, staat er waarschijnlijk niet bij stil wat er daarna met het afvalwater gebeurt. Het water verdwijnt uit beeld en via het riool gaat het naar de rioolwaterzuivering. Daar wordt het met moderne technieken schoongemaakt voordat het terugstroomt naar het oppervlaktewater.

Dat was vroeger niet zo vanzelfsprekend. Afvalwater werd rechtstreeks geloosd op sloten, beken en rivieren. In Tubbergen veranderde dat in de jaren zestig. In 1967 werd de nieuwe rioolwaterzuivering in gebruik genomen. Het gezuiverde water stroomt sindsdien in de naastgelegen Markgraven.

Van riool naar zuivering

In de eerste helft van de twintigste eeuw groeiden dorpen en steden. Steeds meer huishoudens kregen een aansluiting op het riool. Tegelijkertijd werd duidelijk dat afvalwater niet zomaar op sloten, beken en andere watergangen kon worden geloosd, omdat dit niet goed is voor de waterkwaliteit.

Ook in Twente veranderde de kijk op water. Schoon water werd steeds belangrijker. Het zuiveren van afvalwater werd een nieuwe taak voor de waterschappen. De bouw van de rioolwaterzuivering in Tubbergen was daar een zichtbaar voorbeeld van.

Een nieuwe wereld van techniek

Tegenwoordig verloopt een groot deel van het zuiveringsproces automatisch. In de jaren zestig zag een rioolwaterzuivering er heel anders uit. In Tubbergen werkte de installatie onder meer met zogenoemde oxidatiebedden. Rioolwater werd daarbij verspreid over lavastenen. Op die stenen leefden bacteriën die afvalstoffen afbraken. Het was voor die tijd een moderne techniek en een belangrijke stap vooruit in de strijd tegen watervervuiling.

Voor de mensen die er werkten, betekende de komst van de zuivering de start van een nieuw vakgebied. De beheerders werden toen vaak klaarmeesters genoemd. Veel van hen kwamen uit de textielindustrie of de grote vaart. Ze waren gewend om met machines te werken en storingen zelf op te lossen. Die ervaring kwam goed van pas op de zuivering.

Een leven rond de zuivering

Een klaarmeester hield niet alleen toezicht op het zuiveringsproces. Hij zorgde er ook voor dat de installatie bleef draaien. Ging er iets kapot, dan werd eerst gekeken of het zelf gerepareerd kon worden. Een vetspuit, een ringsleutel en een hamer waren onmisbare hulpmiddelen.

Naast de installatie stonden dienstwoningen. Daar woonde de klaarmeester met zijn gezin. Omdat de zuivering dag en nacht moest blijven functioneren, was hij altijd in de buurt. Ook zijn gezin leefde mee met het werk. Zijn vrouw hielp vaak mee met het schoonhouden van het terrein en de zuivering vormde een vast onderdeel van het dagelijks leven. Wonen, werken en gezinsleven kwamen hier letterlijk samen.

Schoon water werd een gezamenlijke taak

De komst van de rioolwaterzuivering in Tubbergen stond niet op zichzelf. In heel Nederland groeide de aandacht voor watervervuiling. Rond 1970 veranderde er ook bestuurlijk veel in Twente. Verschillende waterschappen werden samengevoegd. Daardoor ontstonden grotere organisaties met meer taken. Naast het beheren van waterstanden en watergangen kregen zij ook een steeds belangrijkere rol in het zuiveren van afvalwater.

De rioolwaterzuivering in Tubbergen laat die verandering goed zien. Het werk van het waterschap draaide niet langer alleen om voldoende water en droge voeten. Ook schoon water werd een belangrijk onderdeel van de dagelijkse praktijk.

Hoog bezoek

In de jaren zestig gold een rioolwaterzuivering als moderne techniek. Dat bleek ook uit het bezoek van Prins Claus, die de installatie kwam bekijken op 29 oktober 1968. Het werkbezoek laat zien hoe bijzonder een rioolwaterzuivering in die tijd was. Afvalwater zuiveren werd steeds meer gezien als een belangrijke publieke taak.

Van gewone techniek naar erfgoed

De oude zuivering deed bijna zestig jaar haar werk. In die tijd veranderde er veel. Nieuwe technieken deden hun intrede, het werk van de beheerders kreeg een andere invulling en het waterschap kreeg steeds meer taken.

Achter die veranderingen schuilen de verhalen van de mensen die hier werkten. Kleine verhalen misschien, maar samen vertellen ze een groter verhaal. Over een tijd waarin Tubbergen stap voor stap leerde zuiveren. En over hoe schoon water langzaam iets vanzelfsprekends werd voor iedereen.

Wist je dat we daarna behoorlijke stappen hebben gezet in het zuiveren van afvalwater? Zo hebben we recent de volledige installatie in Tubbergen vervangen. Meer weten? Kijk op Zuivering Tubbergen - Vechtstromen.

Een nieuwe route voor afvalwater.